Młodzi cyfrowi konsumenci chcą być wysłuchani: musimy zacząć słuchać

Debaty na temat polityki cyfrowej są przepełnione informacjami, pomysłami i opiniami — jednak zbyt często pomijany jest głos młodych ludzi, których te decyzje dotyczą najbardziej.
Euroconsumers wychodzi z założenia, że niezależnie od wieku, głos każdego ma znaczenie, i od lat działa na rzecz tego, aby perspektywa młodych konsumentów była uwzględniana w procesach kształtowania polityk publicznych.

Młodzi ludzie chcą być wysłuchani

W 2025 roku przeprowadziliśmy badanie wśród 3 351 nastolatków w wieku 12–17 lat w Belgii, we Włoszech, Hiszpanii, Portugalii i Polsce, pytając ich o doświadczenia, obawy oraz pomysły na przyszłość.

Następnie zorganizowaliśmy serię wydarzeń krajowych, podczas których młodzi ludzie spotykali się, aby otwarcie debatować o ryzykach i szansach swoich cyfrowych światów.

Altroconsumo, nasza organizacja członkowska we Włoszech, zgromadziła w Mediolanie 120 uczniów w wieku 14–16 lat, którzy — przy wsparciu twórcy internetowego Alessio Rubino — dyskutowali o swoich doświadczeniach. Młodzi uczestnicy doceniali to, że sieci społecznościowe pomagają im utrzymywać kontakt z innymi, słuchać muzyki, dzielić się zdjęciami i wspomnieniami, czytać wiadomości, uczyć się nowych rzeczy, dzwonić do rodziców i tworzyć obrazy.

Jednocześnie jasno wskazali praktyczne pomysły na poprawę bezpieczeństwa środowiska cyfrowego, takie jak: rozmywanie treści o charakterze pornograficznym, kanały wsparcia do zgłaszania nieodpowiednich treści, zakaz używania smartfonów w szkołach, wyłączanie nieskończonego scrollowania i automatycznego odtwarzania wideo, limity wieku dla kont w mediach społecznościowych, blokowanie wiadomości od nieznajomych, wyraźne pytania o preferencje użytkownika, komunikaty „zastanów się, zanim udostępnisz” oraz ograniczenia czasu spędzanego na grach.

W Belgii Testachats/Testaankoop zorganizowało okrągły stół z udziałem minister ds. cyfryzacji Vanessy Matz oraz uczniów w wieku 15–16 lat. Dyskusja koncentrowała się na kwestii limitów wieku dla mediów społecznościowych — temacie, który coraz wyraźniej pojawia się w agendzie politycznej.

Wyraźnie wybrzmiało jedno przesłanie: potrzeba znacznie więcej działań, aby młodzi ludzie mogli swobodnie korzystać z przestrzeni cyfrowej w sposób, który naprawdę sprzyja ich dobrostanowi. Zarówno we Włoszech, jak i w Belgii uczestnicy zgodzili się, że platformy mogą zrobić znacznie więcej, aby chronić i wzmacniać pozycję młodych użytkowników, umożliwiając im bezpieczne korzystanie z internetu.

W Portugalii organizacja DECO PROteste przeprowadziła sesje w szkołach, podczas których uczniowie wyrażali swoje opinie na temat tego, jak ich korzystanie z internetu powinno być monitorowane lub wspierane. W Hiszpanii natomiast młodzież w wieku 12–17 lat wzięła udział w trzech grupach fokusowych zorganizowanych przez OCU. Dyskutowali oni o działaniach, które — ich zdaniem — są konieczne, aby internet był naprawdę bezpieczny dla wszystkich, wspólnie z ekspertami i decydentami z obszaru polityki młodzieżowej, psychologii dziecięcej i bezpieczeństwa w internecie, w tym z Sekretarzem Ministerstwa ds. Młodzieży i Dzieci, pierwszym Rzecznikiem Praw Dziecka w Hiszpanii oraz przedstawicielami szkół, rodziców i firm technologicznych.

Przekazywanie głosu młodych decydentom

Euroconsumers przedstawiło te wnioski podczas panelu „Europejski wyścig ku cyfrowej przyszłości bezpiecznej dla nieletnich” z udziałem DOT Europe, TikToka, DG JUST oraz organizacji 5Rights, w trakcie Forum Euroconsumers 2025.

Przekazaliśmy jasno ich postulaty: nastolatkowie chcą mieć realny wpływ na kształtowanie własnych doświadczeń cyfrowych oraz możliwość polegania na wbudowanych mechanizmach ochronnych, które pozwolą im bezpiecznie i świadomie poruszać się w przestrzeni online.

Młodzi są sceptyczni wobec całkowitych zakazów mediów społecznościowych

Euroconsumers wskazuje trzy obszary wymagające wzmocnienia:

• Przejrzystość cyfrowa – 75% konsumentów postrzega fałszywe opinie jako poważne zagrożenie, a tylko 3% potrafi je w pełni rozpoznać.
• Przejrzystość finansowa – dynamiczne modele cenowe są coraz szerzej stosowane, również w obszarach, gdzie algorytmy decydują o ostatecznym koszcie usług.
• Kompetencje w zakresie AI – jedynie 9% użytkowników w UE deklaruje, że czuje się w pełni przygotowanych do świadomego korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji, podczas gdy 69% Polaków już z nich korzysta.

– Konsumenci wchodzą w świat usług cyfrowych z ograniczoną wiedzą o tym, jak działają algorytmy i w jaki sposób kształtowane są ceny. To otwiera przestrzeń do nadużyć. Naszą rolą jest tę przestrzeń systematycznie zmniejszać – dodaje Antonio Balhanas.

Perspektywa na lata 2025-2030

Celem polskiego biura jest jednoczesne wspieranie krajowych konsumentów i przedsiębiorstw oraz wzmacnianie głosu całego regionu CEE w europejskiej dyskusji o odpowiedzialnej innowacji.

Otwarcie biura w Warszawie to ważny krok w budowaniu bardziej przejrzystego, uczciwego i bezpiecznego rynku cyfrowego w Europie.

W obliczu pośpiechu decydentów w poszukiwaniu rozwiązań chroniących dzieci w internecie, kluczowe jest uważne wsłuchiwanie się w głos samych nieletnich.

Ostatnia decyzja rządu Australii o zakazie posiadania kont w mediach społecznościowych przez osoby poniżej 16. roku życia spotkała się z frustracją wielu młodych ludzi, którzy postrzegają ją jako zbyt toporne narzędzie, ignorujące ich prawa.

W Europie rządy krajowe, w tym Francji i Belgii, również rozważają wprowadzenie zakazów korzystania z mediów społecznościowych w odpowiedzi na obawy związane z nadmiernym czasem ekranowym i szkodliwymi treściami. W ubiegłym miesiącu Parlament Europejski poparł ograniczenie wiekowe 16+ dla mediów społecznościowych.

Nasze badania i debaty krajowe pokazują jednak, że młodzi ludzie uważają, iż drastyczne ograniczenia dostępu mogą pozbawić ich wartościowych relacji i możliwości twórczych — a jednocześnie zdejmują z platform odpowiedzialność za tworzenie bezpieczniejszych przestrzeni dla młodszych użytkowników.

Nasze dane i dialog jasno pokazują, że osoby niepełnoletnie preferują lepsze zabezpieczenia, inteligentniejsze narzędzia i realną kontrolę, a nie wykluczenie. Tymczasem obecny kierunek polityczny zmierza w przeciwną stronę — i to powinno być sygnałem ostrzegawczym dla przyszłego procesu legislacyjnego – wspomina Els Bruggeman, Head of Policy and Enforcement, Euroconsumers

Budujmy regulacje, które chronią i wzmacniają młodych ludzi w świecie cyfrowym

Kolejnym kluczowym etapem legislacyjnym będzie Digital Fairness Act, który zdefiniuje sposób poruszania się młodych ludzi w środowisku online na wiele lat.

Akt ten ma uzupełnić ewentualne luki w unijnym systemie regulacji cyfrowych — obejmującym m.in. RODO, AI Act, DSA i DMA — które mogą narażać młodszych użytkowników na ryzyko. Skupi się on m.in. na nieuczciwych praktykach handlowych związanych z tzw. dark patterns, wprowadzającym w błąd marketingu influencerów, uzależniającym projektowaniu produktów cyfrowych (np. gier wideo) oraz nieuczciwych praktykach personalizacji.

Euroconsumers będzie kontynuować bezpośredni dialog 22 stycznia 2026 r. podczas webinaru Start Talking, współtworzonego z European Youth Press, podczas którego zapytamy młodych ludzi z całej Europy, co naprawdę myślą o tych kwestiach i o sposobie tworzenia polityk publicznych.

Chcemy, aby decydenci słuchali — tylko poprzez realne uwzględnienie głosu młodych ludzi możliwe będzie stworzenie cyfrowego świata, który jest bezpieczny, wspierający i odporny na przyszłe wyzwania.